دکتر نوذر شفیعی

کشور هندوستان، كشور بسيار جواني است و در سال 1947 تشكيل شده است. اما ريشه هاي تمدن هندي به 4500 سال پيش باز مي گردد. حتي طي دوران قبل از تاريخ، مردم در منطقه اي كه امروزه هندوستان ناميده مي شود، زندگي مي كرده اند. حدود يك ششم جمعيت جهان در هندوستان زندگي مي كنند و در ميان اين جمعيت حدود 1028700000 نفري از هر نژاد و ديني كه در سرتاسر دنيا وجود دارد، مي توان كسي را يافت. در هندوستان بيش از يك دو جين زبان صحبت مي شود و بسياري از مردم،‌به ويژه ساكنان هند جنوبي، نمي توانند زبان هندي، زبان رسمي كشور را بفهمند . در هند حدود 6 دين و آيين مختلف متداول است و هر كدام از اديان فرقه ها و شعبه هاي متعددي دارند. در اين كشور احزاب سياسي متعددي نيز فعاليت مي كنند. با وجود گوناگوني و تنوع، پديد آمدن تقسيم بندي هاي اجتماعي قديمي و ريشه دار غير قابل اجتناب است ولي هندوستان با وجود اين همه گوناگوني بزرگترين كشور مردمسالار جهان است.

   هندوستان رسماً كشوري سكولار و غير مذهبي است، زيرا قانون اساسي هيچ دين خاصي را به عنوان دين رسمي تعيين نكرده است اما زندگي روحاني در هند ويژگي هاي خاصي دارد كه نه تنها با هيچ يك از كشورهاي غربي حتي با هيچ يك از كشورهاي دنيا برابر نيست. جامعة هند با دين تعريف مي شود و زندگي روزمره در هند، به مراتب بيش از جوامع غربي، تحت تأثير مفاهيم ديني است. علاوه بر اهميت دين در زندگي فردي و خانوادگي، دين تقريباً مشخصة تمام جنبش هاي سياسي و اجتماعي بوده است.

   دو دين از اديان مهم دنيا در شبه قاره هند ظهور كرده اند: هندوئيسم و بوديسم. حدود هشتاد درصد جمعيت هند هندو ولي بيش از صد ميليون مسلمان نيز در اين كشور زندگي مي كنند (هند بعداز اندونزي و پاكستان بيش ترين جمعيت مسلمان را در خود جاي داده است). (گودوين، 1383: 72 ـ 71) 24 ميليون مسيحي، 19 ميليون سيك،‌ حدود 8 ميليون بودايي، 2/4 ميليون پيرو آيين چين و تعداد زيادي از پيروان ساير اديان نيز در هندوستان زندگي مي كنند . مسلمانان هند با جمعيتي معادل 138188240 نفر بعد از هندوها بزرگترين اقليت ديني را تشكيل مي دهند(شکل2-1).

شکل ‏2‑1: جمعيت مذاهب مختلف در هند

پراكندگي اديان اشاره شده در 28 ايالت و 7 فرمانداري كل متفاوت بوده و به صورت شکل شماره2-2 مي باشد.

شکل ‏2‑2:پراکندگي اديان در ايالت هاي هندوستان

1-1-                اندازة جمعيت و رشد جمعيت:

   مسلمانان دومين گروه مذهبي را در هند تشكيل مي دهند. در سال 2001 بر طبق آمار ارائه شده توسط هندي ها جمعيت مسلمانان بيشتر از 138 ميليون نفر بوده است و تا سال 2006 پيش بيني شده بود جمعيت مسمانان هند به بيش از 150 ميليون نفر برسد. هند بعد از اندونزي و پاكستان بيشترين جمعيت مسلمان را در خود جاي داده است.

   در آغاز قرن بيستم، جمعيت مسلمانان هند نزديك به 30 ميليون و با رشدي اندك تا سال 1921 افزايش پيدا مي كرد. با جدا شدن پاكستان از هند مهاجرتي عظيم به سمت هند آغاز مي شود كه اين مهاجرت ها در سال 1961 به پايان مي رسد نتيجة اين مهاجرت افزايش جمعيت مسلمان هند به 47 ميليون نفر مي باشد در آن زمان هندوستان داراي 439 ميليون نفر جمعيت بود كه حدود 10 درصد آن را مسلمانان تشكيل مي دادند.

   جمعيت هند از سال 1961 تا 1990 بانرخ رشد بيشتر از 2درصد براي هر سال افزايش مي يابد به صورتي كه جمعيت هند در يك دورة 40 ساله از سال 1961 تا 2001 به بيش از دو برابر افزايش مي يابد، (از 439 ميليون نفر به 1029 ميليون نفر) اين نشان دهنده آن بود كه جمعيت هند حدود 134 درصد افزايش يافته است.

اين رشد سريع جمعيت در هند به خاطر افزايش در ميزان زاد و ولد و كاهش مرگ و مير در اين دوره بود. رشد جمعيت در اين دوره در ميان تمام مذاهب اصلي هند زياد بود ولي در اين ميان رشد جمعيت مسلمانان از ديگر مذاهب بيشتر به نظر مي رسيد زيرا كه جمعيت مسلمانان در اين دوره از 34 ميليون نفر به 138 ميليون نفر افزايش يافتند يعني يك تغيير 194 درصدي در جمعيت مسلمانان هند اين نشان دهندة آن بودكه جمعيت مسلمانان سالانه 7/2 درصد رشد داشته است.

   رشد 7/2 درصدي جمعيت مسلمان در مقايسه با ديگر مذاهب بيشتر بود. رشد جمعيت ديگر مذاهب به صورت ذيل می باشد: هندوها: 1/2 درصد، مسيحيان 2درصد، چين 8/1 درصد، سيك ها و بودايي ها 2/2 درصد(شکل3-2).

   همه مذاهب از جمله مسلمانان و هندوها در طي روند رشد خود تغييراتي داشتند براي مثال جمعيت مسيحان از سال 71 ـ 1961 بيشترين رشد را داشته و از سال 71 به بعد رشد جمعيت آنها به آرامي كاهش مي يابد. رشد جمعيت مسلمان هند از سال 1981 ـ 1961 به آرامي افزايش مي يابد ولي از سال 1981 تا 1991 به شدت افزايش مي يابد و از سال 1991 به شدت كاهش يافته به طوري كه در اين دوره يعني از سال 2001 ـ 1991 مسلمانان كمترين رشد را تجربه مي نمايند. جمعيت آنها در سال 2001 به 138188240 نفر رسيدكه اين ميزان جمعيت حدود 42/13 درصد از كل جمعيت هندوستان را تشكيل مي دهد.

شکل ‏2‑3: سهم ورشد چمعيت مذاهب در هندوستان

1-2-                پراكنش فضايي[1] مسلمانان هند

   شناخت توزيع جمعيت نه تنها به خاطر اينكه در ساير ويژگي هاي جمعيت اثر مي گذارد بلكه از جهت وابستگي مهمي كه به كل ويژگي هاي محل مورد مطالعه دارد در درجة اول اهميت قرار دارد. لذا چگونگي الگوي توزيع جمعيت از اساسي ترين مسايل جمعيتي بوده و نشان مي دهد كه انسان چگونه در متن محيط پخش شده است. (آقا زيارتي، 1387: 142)

   توزيع جمعيت مسلمانان از الگوي يكنواختي پيروي ننموده و در بعضي از ايالات تعداد آنها بيشتر از ديگر ايالات مي باشد به صورتي كه ايالات اوتر يرادش، بنگال غربي، بيهار، آسام، كرالا آندرا پرادش، جامو و كشمير و راجستان با 30700000، 20200000، 13700000، 10270000، 8240000، 7860000، 6980000، 6790000 و 6460000به ترتيب بيشترين ميزان جمعيت مسلمان را در خود جاي داده اند(شکل2-4).

شکل ‏2‑4:توزيع جمعيت مسلمان در ايالت هاي هندوستان

از سوي ديگر ايالت ها و فرمانداري هاي كل نگالند، جزاير آندمان ونيكو بار، اروناچال پرادش، دامان و ديو ميزورام،‌سيكيم، رادرا و ناگرهاویي به ترتيب كمترين ميزان جمعيت مسلمان را در خود جاي داده اند شکل شماره2-5 توزيع و پراكندگي جمعيت مسلمان را در ايالت هاي هندوستان نشان مي دهد.

شکل ‏2‑5 توزيع جمعيت مسلمان در ايالت هاي هندوستان

درسطح بخش، تنوع بسيار زيادي در ميزان جمعيت مسلمانان هند ديده مي شود. بر طبق آمار گيري سال 2001، 25 بخش داراي جمعيت مسلمان بيش از يك ميليون نفر وجود دارد كه بخش مرشد آباد (murshidabad) با جمعيتي معادل 7/3 ميليون نفر بزرگترين آنها به حساب مي آيد و در رده هاي بعدي malapparam، south24paryanas ، north 2tporayanos هر كدام با جمعيتي معادل 4/2، 2/2 و 1/2 ميليون نفر در رده هاي بعدي قرار مي گيرند. از بخش هاي داراي بيش از يك ميليون جمعيت مسلمان، 10 بخش در ايالت بنگال غربي، 5 بخش در اوتار پرادش، 3 بخش در جامو و كشمير و هفت بخش در ديگر ايلات قرار دارند. علاوه بر اين 51 بخش، 8 بخش دارای جمعيت مسلمان بين 500 هزار و يك ميليون نفر مي باشند. در اين 76 بخش حدود 71 ميليون مسلمان زندگي مي كنند جدول شمارة2-1 صد بخش هند كه داراي بيشترين جمعيت مسلمان هستند را نشان مي دهد.

جدول ‏2‑1:توزيع مسلمانان در سطح بخش به نفر

 منبع:

با وجود مشخص شدن ايالات و بخش هايي كه داراي بيشترين جمعيت مسلمان هستند ولي يكي از مهمترين مسائلي كه مي توان به آن توجه نمود اين است كه در كدام يك از ايالات و بخش ها جمعيت مسلمان به عنوان اکثریت مطرح هستند به عبارتي جمعيت مسلمان در كدام ايالات ويا بخش ها اكثريت جمعيت را در مقابل ديگر مذاهب تشكيل مي دهند و درصد جمعيتي آنها بيش از ساير مذاهب مي باشد.

درصد جمعيتي مسلمانان در ايالات و مناطق هند بسيار متنوع بوده به صورتي كه ايالات لاكشادويپ، جامو و كشمير، آسام، كرالا،‌بنگال غربي، اوترپرادش و بيهار هر كدام با 96، 67، 31، 25، 25، 18 و 18 درصد جمعيت نسبت به ساير گروه هاي مذهبي داراي بيشترين نسبت جمعيتي مسلمان مي باشند و ايالت هاي ميزورام، سيكيم، چتيشگر، هيماچال پرادش، نكالند، اروناچال پرادش و پنجاب با درصد جمعيتي مسلمان 1 تا 3 درصد، كمترين جمعيت مسلمان را در مقايسه با ساير گروه هاي مذهبي در خود جاي داده اند شکل شماره 2-6 درصد مسلمانان هر ايالت را نسبت به ساير گروه هاي مذهبي نشان مي دهد.

شکل ‏2‑6: سهم درصدي مسلمانان در ايالات هندوستان

شکل ‏2‑7: سهم درصدي مسلمانان در ايالات هندوستان

در سطح بخش از 593 بخش هند در سال 2001 فقط 9 بخش وجود دارد كه در آنها جمعيت مسلمان به ساير گروه هاي مذهبي غلبه دارد. اين 9 بخش با داشتن بيشتر از 75 درصد جمعيت مسلمان جايگاه مناسب تري را نسبت به ساير بخش هاي هند دارد اين بخش ها عبارتند از لاکشاد وسیپ و 8 بخش از ايالت جامو و كشمير (جدول شماره2-2). در 11 بخش از بخشهاي هند 50 تا 75 درصد جمعيت را مسلمانان تشكيل ميدهند كه 6 بخش در آسام، 2بخش در جامو و كشمير در 1 بخش در ايالات كرالا، بيهار و بنگال غربي قرار دارند . نقشه شماره2-8 درصد جمعيتي مسلمانان در سطح بخش های هند را نشان مي دهد.

جدول ‏2‑2:سهم درصدي مسلمانان در سطح بخش

منبع:

شکل ‏2‑8:سهم درصدي مسلمانان در سطح بخش

[1] . spatiul distribution.